Kime Göre Ortadoğu?
Ortadoğu Nedir ki?
Bazen sokakta yürürken kendimi şöyle bir durup düşünürken buluyorum: “Kime göre Ortadoğu?” Ya da diğer bir deyişle, “Ortadoğu’nun olduğu yer nedir, kim belirlemiş, kim karar vermiş?” Bu soruları aklımda çevirip dururken, en yakın arkadaşım Ahmet’le karşılaşıyorum.
Ahmet: “Abi, ne var? Yine kafa mı karıştırıyorsun?”
Ben: “Yok be, aslında kafamı karıştıran başka bir şey var.”
Ahmet: “Ne?”
Ben: “Ortadoğu. Hani herkes ‘Ortadoğu bu, Ortadoğu şöyle’ diyor ya… Ama biri bu sınırları nereden çizdi? Benim de aklım karıştı.”
Ahmet: “Sana ne kardeşim, git sen de Ortadoğu’yu çiz, ondan sonra konuşalım!”
Hahah, klasik Ahmet. Ama düşününce gerçekten, kim demiş ki bu coğrafya Ortadoğu olsun? Orta mı? Doğu mu? Mesela Amerika’daki bir adamın gözünden Ortadoğu nedir? Orası Çin kadar uzak mı? Ya da biz İzmir’den bakınca burası gerçekten “Orta” mı, yoksa biraz daha “Yakın Doğu” mu? Geçenlerde Metroda duyduğum bir diyalog vardı, ona dikkat ettim.
Metroda ‘Ortadoğu’ Sohbeti
İki adam, önlerinde iki kahve, bir garip telaşla konuşuyorlar:
Adam 1: “Yani arkadaş, biz Ortadoğu’yu anlatmaya çalışıyoruz. O bölgeyi gerçekten anlamıyoruz. Hani bir açıklama var da, üstüne kimse girmiyor!”
Adam 2: “Valla bilmiyorum ya, ben haritayı açtım, baktım. Her yer aynı gibi.”
Adam 1: “Ama işte, Ortadoğu bir kültür, bir tarz! Orada her şey farklı.”
Adam 2: “Burası da farklı, ben bir esnafım, her sabah kahvaltı yapıp dükkân açıyorum. Burada da farklı bir kültür var. O yüzden ben Ortadoğu’yu anlamıyorum.”
Tabii ben de o sırada yerimden kıpırdamadan dinledim. Bu kadar basit ve karışık olabilen bir mesele var mı gerçekten? Ben de İzmir’de bir kafe açsam, orada da her şey farklı olacak ama o kafenin içinde olduğumda zaten Ortadoğu’yu sorgulamıyorum. Geçtim, “Benim coğrafyamda kültürel çok fazla fark var” demeye.
Bir İzmirli Olarak Ortadoğu’ya Bakış
İzmirli bir genç olarak Ortadoğu’yu anlamak da zor, kabul ediyorum. Ama ben kendimi hep şöyle bir yere koyuyorum: Burası tam Ortadoğu’nun dışında bir yer. Hem Akdeniz’in sıcaklığı var, hem de biraz daha batıya kaymışsın gibi bir hissiyat. Öyle ki, sokakta yürürken biri bana “Ortadoğu’ya benziyor burası” dese, 10 saniye sonra yüzüme bakıp “Yok ya, ben şaka yapıyordum” diyebilir. Çünkü aslında o kadar çok farklılık var ki burada. Şu an İzmir’deyim, bir şehre bakarken “Orta mı, Doğu mu?” demek kadar garip bir şey yok.
Bazen kendime iç sesimle “Sen şimdi bu yazıyı yazarken Ortadoğu’yu yazıyorsun, ama burası ne ya?” diyorum. İzmir’de kahvaltı yapmak başka bir keyif. Bir çayı içip, muhabbet ediyorsunuz ama karşınızdaki de bazen Ortadoğu’dan daha uzak olabiliyor. İzmir’in güzelliği burada. Hem deniz kenarında bir sahil şehri, hem de birbirine çok yakın farklı kültürler. Evet, belki akşamları “kime göre Ortadoğu” demek zorlayıcı olabilir ama sabahları bazen neyle karşılaştığını anlamak bile zor olabiliyor.
Kime Göre Ortadoğu? Gerçekten Bizim İçin Ne İfade Ediyor?
Düşünmek gerek: Kime göre Ortadoğu? Eğer bir turist gözünden bakarsak, Ortadoğu’nun tam neresine geliriz? Yoksa, biz mi Ortadoğu’yu başka bir şey olarak görüyoruz? Herkesin bakış açısı farklı. Yani ben İzmirli olarak diyorum ki; bu bölgede kültürün çok katmanlı olması ve insanlar arasında değişen yaşam tarzları bana her gün bir Ortadoğu sınavı gibi geliyor.
Mesela bir gün babamla pazara gitmişken, elinde birkaç torba, bir yandan dertleşiyorum:
Ben: “Baba, Ortadoğu’nun sıcaklığını ben içimde hissediyorum. Ama burada da bir gariplik var. Yani, her şeyin bir karmaşası var. Biraz eğlenceli ama garip.”
Baba: “Hah, şimdi senin kafa karıştı. Ortadoğu değil, pazara geldik. Sıcak havayı burası da veriyor, derdini sonra anlatırsın.”
Babamın cevabını her zaman sevdim. Fakat, aslında o noktada babamın bana söylediği şey çok da fena değildi. Benim gibiler her şeyi kafasına fazla takan tipler. Yani bir Ortadoğu muhabbeti gelip geçiyor, ama ben her an onu analiz etme gereği duyuyorum.
Sonuçta Ortadoğu’dan Ne Anlıyoruz?
Bir de şöyle bir durum var: Kime göre Ortadoğu? Bunu sormak önemli çünkü aslında biz de biraz burada, sadece dışarıdaki bakışa göre Ortadoğu’ya bakıyoruz. Türkiye’nin farklı bölgeleri, farklı kültürler, farklı gelenekler ve tarihsel süreçler var. Yani İzmir’deki yaşantımda karşıma çıkan kültürel çatışmalar, deniz kenarındaki kafelerde birbirine farklı bakış açılarından gözükse de, bu bambaşka bir sorunun parçası olabiliyor.
Sonuçta her bölgenin içinde çok katmanlı bir kültür var. Bazılarına göre Ortadoğu’yu içselleştirmek, bazılarımıza görese sadece coğrafi bir sıfat olmaktan öteye gitmiyor. Hatta bazıları içinse, burası bir yanda sürekli karmaşa ve gerginlik taşıyan bir yer. Ancak ben şunu da unutmuyorum: Ortadoğu’da yaşam, dışarıdan bakıldığı kadar karışık değil. Burada insanlar hala birbirini anlıyor, sosyal hayat kesişiyor ve pek çok nokta birbirine bağlanıyor.
Kime Göre Ortadoğu? Bunu Herkes Kendi Gibi Cevaplasın
Her ne kadar derinlemesine analiz yapmaya çalışsam da, Ortadoğu’yu anlamak, burada yaşamak, kültürü anlamak bir ömür boyu sürebilecek bir şey. İzmir’deki bir kafenin köşesindeki bir masa, ona bakan birinin gözleri, birer Ortadoğu parçası olabilir mi? Kendi içimde bazen böyle sorular soruyor olsam da, bu soruların gerçek cevabının ne olduğu henüz belirsiz. Kimi için Ortadoğu bir tarih, kimi için sadece bir coğrafya. Ama şunu da unutmamak gerek: Bütün bu farklılıklar, aslında bizim biraz daha eğlenebileceğimiz bir yolculuk. Kime göre Ortadoğu, kimse için tek bir cevaba bağlı değil.